Sayfayı Çevirmek Yetmiyor: Ergodic Edebiyat Nedir?

Bazı metinler okuru sadece okumaya değil, çaba göstermeye çağırıyor. Hacker News'te paylaşılan derlemeye göre "ergodic edebiyat", okurun metni kat etmek için göz gezdirmenin ve sayfa çevirmenin ötesinde ciddi bir emek harcaması gereken metinleri anlatıyor. Terimi Espen J. Aarseth fizikten ödünç alıyor; Yunanca "iş" ve "yol" kelimelerinden türetiyor.

Aarseth'e göre bu tanım ancak bir karşıtı varsa anlamlı: sayfa çevirmekten başka bir sorumluluk yüklemeyen sıradan metinler. Makalede onun, hipertext kuramlarının bilgisayarı tek ve sabit özellikleri olan bir ortam gibi görmesini eleştirdiği anlatılıyor. Ona göre böyle bir bakış, bilgisayarın desteklediği farklı medya türlerini de dijital olmayan metin biçimlerini de gözden kaçırıyor.

Habere göre Aarseth metni üç parçaya ayırıyor: ortamın kendisi, insan kullanıcı ve metni oluşturan göstergeler dizisi. Sonuncusunu da "texton" ve "scripton" diye ikiye bölüyor. Bu ayrımlardan yedi eksenli bir tipoloji çıkarıyor ve 576 farklı medya konumu hesaplıyor; geleneksel hipertext ile edebiyat bunun yalnızca küçük bir kısmını kaplıyor.

Derlemeye göre Aarseth, yorumlamanın ötesinde en az bir kullanıcı işlevi gerektiren her metni "ergodic" sayıyor; kağıt üzerindeki eserler de bu tanıma girebiliyor. Ayrıca ona göre basit düğüm ve bağlantı hipertexti ergodic olabilir ama "sibermetin" sayılmak için koşullu bağlantılar ve hesaplama gerekiyor. Bu yüzden ELIZA gibi bir sohbet botu, kullanıcının yazdığına göre yanıt ürettiği için sibermetin örneği olarak veriliyor.